Skip to main content
Opiekunki 365 | ul. Sienkiewicza 12/1, Szczecin, Polska

Odleżynom u osób starszych – w jaki sposób skutecznie im zapobiegać

Odleżyny są poważnym zagrożeniem dla zdrowia, a nawet życia osób starszych. Seniorzy o ograniczonej mobilności, którzy spędzają dużo czasu w łóżku lub na wózku inwalidzkim, są szczególnie narażeni na ich powstawanie. Odleżyny pojawiają się, gdy skóra i znajdujące się pod nią tkanki są narażone na długotrwały nacisk, co prowadzi do uszkodzenia naczyń krwionośnych, a w konsekwencji do martwicy tkanek. Te bolesne i trudne do leczenia rany mogą prowadzić do poważnych infekcji zagrażających życiu. Jak zapobiec odleżynom i jakie są ich pierwsze objawy?

 
 
Odleżynom u osób starszych
 

Czym są odleżyny?

Odleżyny to uszkodzenia skóry i głębiej położonej tkanki podskórnej, które powstają w wyniku długotrwałego ucisku na określone partie ciała. Najczęściej pojawiają się w miejscach, gdzie kości znajdują się blisko powierzchni skóry. W przypadku osób leżących mogą to być odleżyny na plecach, kości ogonowej, piętach, łokciach i biodrach. Osobom unieruchomionym na wózku zagrażają odleżyny na kości ogonowej, pośladkach i w okolicy łopatek. Gdy ciało jest nieprzerwanie naciskane w jednym miejscu, przepływ krwi w tych rejonach zostaje ograniczony, co prowadzi do niedotlenienia tkanek i ich martwicy. Odleżyny to problem, który często dotyczy osób starszych z ograniczoną mobilnością. Opiekunowie seniorów powinni zatem wiedzieć, jak skutecznie zapobiegać ich powstawaniu.

Kto jest narażony na powstanie odleżyn?

Odleżyny mogą się pojawić u każdego, kto przez dłuższy czas pozostaje w jednej pozycji. W grupie ryzyka znajdują się wszystkie osoby o ograniczonej mobilności, takie jak pacjenci po udarze, z porażeniem kończyn, a także osoby przebywające przez dłuższy czas w łóżku lub na wózku inwalidzkim. Osoby starsze są szczególnie narażone, ponieważ z wiekiem skóra staje się cieńsza, mniej elastyczna i bardziej podatna na uszkodzenia. Dodatkowo seniorzy często cierpią na przewlekłe choroby takie jak cukrzyca, miażdżyca czy choroby układu krążenia, które zwiększają ryzyko powstawania odleżyn. Częściej występują one także w przypadku osób o nieprawidłowej wadze ciała. Dotyczy to zarówno seniorów z nadwagą, jak i niedowagą. W pierwszym przypadku ze względu na zwiększony nacisk, a w drugim – z powodu mniejszej ilości tkanki tłuszczowej, która chroni przed uciskiem.

Jak zapobiegać odleżynom – najważniejsze zasady profilaktyki

Odleżyny to problem, który nie tylko powoduje ból i dyskomfort, ale może też prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zakażenia, sepsa, a w skrajnych przypadkach nawet do śmierci. Leczenie odleżyn jest trudne, kosztowne i czasochłonne, dlatego kluczowe znaczenie ma profilaktyka. Zapobieganie odleżynom polega na minimalizowaniu czynników ryzyka, regularnym monitorowaniu stanu skóry oraz stosowaniu odpowiednich środków pielęgnacyjnych i technik, które zmniejszają nacisk na wrażliwe miejsca. Dzięki odpowiednim działaniom można nie tylko zmniejszyć ryzyko powstawania odleżyn, ale również poprawić komfort życia osoby starszej.

Regularna zmiana pozycji ciała

Podstawowym środkiem zapobiegawczym jest regularna zmiana pozycji ciała. Osoby leżące powinny być przekładane co 1–2 godziny, aby zmniejszyć nacisk na te same partie ciała. Zmiana pozycji powinna obejmować różne ułożenia: na plecach oraz na prawym i lewym boku. Ważne, aby unikać długotrwałego leżenia w jednej pozycji. Przydadzą się poduszki i akcesoria przeciwodleżynowe, którymi można zabezpieczyć łokcie, pośladki czy pięty. Również osoby poruszające się na wózku inwalidzkim powinny zmieniać pozycje lub przynajmniej przenosić ciężar ciała na drugą stronę najlepiej co pół godziny. Istnieją specjalne poduszki oraz urządzenia, które umożliwiają automatyczną zmianę pozycji ciała, co jest szczególnie przydatne dla osób, które nie są w stanie samodzielnie się poruszać.

Stosowanie specjalistycznych materacy i poduszek

Materace i poduszki przeciwodleżynowe to jedno z najważniejszych narzędzi w profilaktyce odleżyn. Te materace są wykonane z pianki o wysokiej gęstości, która równomiernie rozkłada nacisk na całe ciało, zmniejszając ryzyko powstawania odleżyn. W przypadku osób o bardzo wysokim ryzyku pojawienia się tego problemu warto rozważyć zakup materaca zmiennociśnieniowego, który regularnie zmienia punkty nacisku. Osobom na wózku polecane są poduszki przeciwodleżynowe, które pomagają zmniejszyć nacisk na newralgiczne miejsca. Dostępne są także poduszki wykonane z pianki i żelu lub poduszki powietrzne, a ich wybór zależy od indywidualnych potrzeb pacjenta.

Odpowiednia pielęgnacja skóry

Skóra osób starszych jest bardziej podatna na uszkodzenia, dlatego tak ważna jest jej odpowiednia pielęgnacja. Należy ją regularnie myć, zwłaszcza w miejscach narażonych na odleżyny, i starać się ją utrzymać w dobrej kondycji. Nie powinno się używać środków, które mogą wysuszać skórę. Zaleca się stosowanie łagodnego mydła oraz nawilżających kremów i balsamów. Po umyciu skórę należy delikatnie i dokładnie osuszyć, aby uniknąć podrażnień. Przyda się delikatny masaż lub oklepywanie zagrożonych miejsc, jednak skórę należy traktować bardzo delikatnie, żeby jej nie podrażnić. Opiekując się osobą narażoną na odleżyny, należy codziennie monitorować stan jej skóry, aby jak najszybciej wykryć pierwsze oznaki odleżyn, takie jak zaczerwienienie, otarcia czy pęcherze. Wczesne zidentyfikowanie problemu pozwala na podjęcie szybkich działań zapobiegawczych i uniknięcie poważniejszych konsekwencji.

Właściwa dieta i nawadnianie

W profilaktyce odleżyn kluczową rolę odgrywa odpowiednia dieta, która powinna być bogata w białko wspierające regenerację tkanek, a także w witaminy i minerały takie jak witamina C i E oraz cynk i żelazo, które wspomagają proces gojenia ran i poprawiają elastyczność skóry. Bardzo ważne jest też odpowiednie nawodnienie organizmu. Odwodniona skóra jest bardziej podatna na uszkodzenia i mniej elastyczna, co zwiększa ryzyko powstawania odleżyn. Należy więc zadbać o to, żeby osoba starsza regularnie piła wodę i spożywała dużo owoców i warzyw.

Unikanie nadmiernej wilgoci

Nadmiar wilgoci spowodowany na przykład potem, moczem lub kałem zwiększa ryzyko powstawania odleżyn. Wilgoć prowadzi do zmiękczenia i rozwarstwienia skóry, co sprzyja uszkodzeniom. Z tego powodu tak ważne jest utrzymywanie skóry suchej i czystej. W przypadku osób nietrzymających moczu warto stosować odpowiednie pieluchomajtki lub wkładki, które szybko wchłaniają wilgoć i zapobiegają kontaktowi skóry z płynem. Ważna jest też ich regularna wymiana oraz dbanie o higienę intymną w celu uniknięcia infekcji.

Aktywność fizyczna

Każda forma aktywności fizycznej, nawet minimalna, jest niezwykle ważna, jeśli chodzi o profilaktykę zapobiegania odleżynom. Regularne ćwiczenia poprawiają krążenie krwi, co z kolei zmniejsza ryzyko niedotlenienia tkanek i powstawania odleżyn. Ćwiczenia mogą się odbywać w pozycji leżącej lub siedzącej i mogą obejmować proste ruchy, takie jak prostowanie i zginanie nóg, unoszenie rąk czy ćwiczenia oddechowe. W przypadku osób, które są całkowicie unieruchomione, warto rozważyć fizjoterapię lub masaż, który pomaga w stymulacji krążenia i zapobiega zastojom krwi.

Jak wyglądają odleżyny?

Żeby zapobiegać odleżynom, należy zdawać sobie sprawę z tego, jak wygląda odleżyna w różnych stadiach rozwoju.

  • I stopień: Na początku na skórze pojawia się zaczerwienienie, które nie blednie po naciśnięciu. Skóra może być cieplejsza, twardsza lub bardziej miękka niż otaczająca ją tkanka. Zaczerwienienie może być bolesne, ale skóra jest jeszcze nienaruszona.

  • II stopień: W drugim etapie skóra zaczyna się łuszczyć i tworzą się pęcherze lub niewielkie otwarte rany. Wyglądem przypomina to otarcie lub powierzchowną ranę. Na tym etapie dochodzi do uszkodzenia naskórka i częściowo skóry właściwej.

  • III stopień: Z czasem rana staje się głębsza i dociera do tkanki podskórnej. Na dnie rany można zobaczyć martwicze tkanki, które mają żółty lub biały kolor. Niekiedy pojawiają się czarne strupy. Rana często wydziela płyn lub ropę.

  • IV stopień: Nieleczone odleżyny robią się bardzo głębokie i rana może dotrzeć do mięśni, ścięgien, a nawet kości. Tkanki martwicze mogą być czarne lub brązowe, a na dnie rany mogą być widoczne mięśnie i kości. Na tym etapie istnieje duże ryzyko infekcji, co może prowadzić do poważnych powikłań takich jak sepsa.

Co zrobić, jeśli odleżyny już się pojawią?

Jeśli pomimo wszelkich starań pojawią się pierwsze oznaki odleżyn, takie jak zaczerwienienie, otarcia czy pęcherze, należy natychmiast podjąć odpowiednie działania. Już na tym etapie warto skonsultować się z lekarzem, który sprawdzi, jak wygląda odleżyna, i zaleci odpowiednie leczenie. Jak przebiegają poszczególne etapy leczenia odleżyn?

Leczenie i opatrunki

W przypadku odleżyn I i II stopnia leczenie może obejmować stosowanie maści antyseptycznych, które zapobiegają zakażeniom, oraz specjalistycznych opatrunków, które chronią ranę przed dalszymi uszkodzeniami i wspomagają proces gojenia. Ważna jest również regularna zmiana opatrunku oraz monitorowanie stanu rany. Odleżyny III i IV stopnia wymagają bardziej zaawansowanego leczenia, które może obejmować stosowanie specjalistycznych opatrunków, terapii podciśnieniowej, a w niektórych przypadkach wiążą się nawet z interwencją chirurgiczną. Warto również skonsultować się z dietetykiem, aby dobrać odpowiednią dietę wspomagającą proces gojenia.

Monitorowanie i wsparcie psychiczne

Leczenie odleżyn to długi proces, który wymaga cierpliwości i systematyczności. Regularne wizyty u lekarza, monitorowanie stanu odleżyn oraz stosowanie zaleconych terapii to klucz do sukcesu. Równie ważne jest wsparcie psychiczne dla osoby starszej, która może czuć się zniechęcona i przygnębiona długotrwałym leczeniem.

Jak zapobiegać odleżynom – podsumowanie

Opiekując się starszą osobą o ograniczonej mobilności, powinno się wiedzieć, jak zapobiec odleżynom i na jakie zmiany skórne należy być wyczulonym. Zapobieganie odleżynom u osób starszych to działania, które wymagają uwagi, zaangażowania i systematyczności. Pamiętajmy, że odleżyny mogą się rozwijać bardzo szybko, dlatego profilaktyka jest tu najważniejsza. Odleżyny na plecach czy odleżyny na kości ogonowej mogą nieść ze sobą bardzo poważne powikłania, ale dzięki odpowiednim działaniom można skutecznie zapobiec ich powstawaniu, zapewniając osobom starszym godne warunki życia.